×
Αρχική Photography Βιβλία Σεμινάρια Κείμενα & Videos Bio & Resume Επικοινωνία

☰ Menu

Συγκίνηση και μεταφορά

 

​ Σχεδόν όλες οι απόπειρες ταξινόμησης των έργων τέχνης σε είδη είναι, σχεδόν πάντα, καταδικασμένες να αποτύχουν. Προφανώς και δεν αναφέρομαι στα καλλιτεχνικά κινήματα τα περισσότερα από τα οποία δημιουργήθηκαν από τους ίδιους τους καλλιτέχνες, αλλά στην μετέπειτα ταξινόμηση. Μικρές αλλά σημαντικές διαφορές από έργο σε έργο, ακόμη κι ανάμεσα σε έργα του ίδιου μέσου, απαιτούν την δημιουργία νέας υποκατηγορίας, ώσπου τελικά, φτάνουμε να έχουμε τόσες κατηγορίες όσες σχεδόν και τα προς ταξινόμηση έργα.
Αν και σχετικά νέα προσθήκη στον κόσμο των τεχνών, η φωτογραφία δεν αποτελεί εξαίρεση. Στις μέρες μας, υπάρχουν σχεδόν τόσα είδη φωτογραφιών όσοι σοβαροί και ικανοί φωτογράφοι υπάρχουν. Όμως, γενικά μιλώντας, ίσως θα μπορούσαμε να κατατάξουμε τους φωτογράφους σε δυο χοντρικές κατηγορίες, όχι σύμφωνα με το «είδος» της φωτογραφίας που κάνουν (ή ισχυρίζονται πως κάνουν), αλλά σύμφωνα με τις προθέσεις, τον τρόπο εργασίαςτους.
Έτσι, συχνά, ορισμένοι φωτογράφοι χαρακτηρίζονται ως «εγκεφαλικοί». Φωτογράφοι που τους απασχολεί η ταυτότητα των στοιχείων της φωτογραφίας, καθώς και τι μπορεί να σημαίνει για τη μορφή της φωτογραφίας τους, ο συγκεκριμένος κάθε φορά, συνδυασμός αυτών των πραγμάτων μέσα στο κάδρο. Συνήθως, αλλά όχι πάντα, τα έργα των «εγκεφαλικών» φωτογράφων προσφέρονται ευκολότερα για λεκτικές περιγραφές, θεωρητικές αναλύσεις, και συχνά, διευκολύνουν τον τεχνοκριτικό ή τον επιμελητή να μιλήσει ή να γράψει γι αυτά, πιθανώς εντάσσοντάς τα στον δικό του τρόπο σκέψης και προσέγγισης της τέχνης, που μπορεί να απέχει παρασάγγας από αυτόν του δημιουργού.
Άλλοι φωτογράφοι χαρακτηρίζονται ως «αισθαντικοί», και τους ενδιαφέρει η παρουσίαση ή η ανάδειξη θεμάτων, αντικειμένων ή καταστάσεων, ή ακόμη και φορμαλιστικών ή τονικών διατάξεων, που είναι ικανές να επιδράσουν στον θεατή άμεσα, και χωρίς αναφορά στην οποιαδήποτε προηγούμενη γνώση του, που θα μπορούσε να βρει έκφραση με λέξεις.
Κάθε έργο τέχνης – πίνακας, μουσικό κομμάτι,γλυπτό, φωτογραφία, ή τραγωδία – ασκεί μια επιρροή στους αποδέκτες του. Η λέξη «επιρροή», όπως χρησιμοποιείται από την μοντέρνα ψυχολογία, σημαίνει: συναισθηματική ανταπόκριση. Όταν ένα έργο τέχνης ασκεί μια επιρροή πάνω μας, λέμε πως μας συγκινεί. Όμως, η σύνθετη λέξη «συγκίνηση» εμπεριέχει την έννοια της κίνησης. Και, φυσικά, αυτή η κίνηση δεν συμβαίνει σε φυσικό επίπεδο. Είναι απλώς μια μεταφορά που χρησιμοποιούμε αναφερόμενοι σε μια συναισθηματική εμπειρία. Δηλαδή, ενώ στην πραγματικότητα δεν μεταφερόμαστε από ένα μέρος στο άλλο, αυτό που πραγματικά εννοούμε είναι πως η συναισθηματική μας κατάσταση άλλαξε. Επί παραδείγματι, από ήρεμη και παθητική σε ταραγμένη και ανήσυχη. Ο Αριστοτέλης είχε ονομάσει «έλεος» και «φόβο», τα συναισθήματα που μπορεί να εγείρει η τραγωδία.
Αλλά μήπως και η λέξη συναίσθημα δεν είναι κι αυτή μια μεταφορά που χρησιμοποιούμε για να εκφράσουμε μια εσωτερική αλλαγή; Όχι μια αλλαγή θέσης, αλλά κατάστασης; Από τη στιγμή που η γλώσσα είναι μια σύμβαση, ποια άλλη έννοια θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε για να κατονομάσουμε αυτήν την αλλαγή, αν όχι τη μεταφορά; Νομίζω πως, όσον αφορά στην τέχνη, δεν υπάρχει λέξη πιο συμπαγής. Εγκαταλείποντας το έργο τέχνης, αυτό που μας μένει είναι ένα συναίσθημα, ένα νιώσιμο, που δεν οφείλεται σε κάποια μεταφυσική εμπειρία, αλλά στην φυσική επαφή μας, μέσω των αισθήσεων, με το έργο τέχνης. Όμως, ταυτόχρονα, γνωρίζουμε πως υπάρχει και κάτι άλλο. Κάτι πέρα από αυτό που μπορούμε να γνωρίζουμε ή να αντιληφθούμε με τις αισθήσεις μας. Κάτι που το νιώθουμε στην καρδιά μας και την κάνει να χτυπά πιο γρήγορα, που μας προκαλεί ρίγος, αυξάνει τον ρυθμό της αναπνοής και διαστέλλει τις κόρες των ματιών. Αντιδράσεις που συνήθως μας προκαλεί η θέα ενός αγαπημένου ή μιας απειλής. Κι όμως, προκαλούνται από ένα άκακο ανθρώπινο δημιούργημα, και καθώς γεννιούνται, εξελίσσονται ακόμη και μετά το τέλος της θεατρικής παράστασης ή της μουσικής συμφωνίας, ή μετά την απομάκρυνσή μας από το γλυπτό, τον πίνακα ή τη φωτογραφία. Γεννιούνται εξ αιτίας του έργου τέχνης και μας συντροφεύουν μια ζωή.
Η σιωπή μπροστά σε ένα έργο τέχνης δεν σημαίνει απαραίτητα έλλειψη αντίληψης, όπως και χρήση λέξεων το αντίθετο. Το έργο ορισμένων καλλιτεχνών αποκλείει την χρήση της γλώσσας, όπως το έργο άλλων την ενθαρρύνει. Η ιστορία της φωτογραφίας και η καλλιτεχνική φωτογραφική παραγωγή, από την J.M. Cameron ως τις μέρες μας, έχει δείξει πως το φωτογραφικό πεδίο είναι τόσο μεγάλο και έχει τόση ανοχή, ώστε να υπάρχει χώρος τόσο για εγκεφαλικούς όσο και για αισθαντικούς φωτογράφους. Ακόμη και για φωτογράφους που αισθάνονται άνετα συνδυάζοντας αυτούς τους δυο τρόπους λειτουργίας.

 

Παναγιώτης Κασιμης
(Αθήνα, 06/08/2015)

 

ΠροηγούμενοΕπόμενο