Παναγιώτης Κασίμης

Photographer's portfolio

Για τη λειτουργία της Φωτογραφίας

 

Για πάνω από έναν αιώνα οι φωτογράφοι αλλά και οι απολογητές τους, έχουν υποστηρίξει ότι η φωτογραφία αξίζει και πρέπει να θεωρείται Τέχνη. Αλλά, η σχετική μέτρηση είναι αρκετά δύσκολη, ώστε να είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε κατά πόσο το έχουν επιτύχει. Βεβαίως η πλειονότητα, αν και το νομίζει, δεν θεωρεί τη φωτογραφία ως τέχνη, ακόμη κι όταν την ασκεί, την απολαμβάνει, την χρησιμοποιεί ή την εκτιμά. Τα επιχειρήματα των απολογητών (υπογράφοντος συμπεριλαμβανομένου), υπήρξαν και παραμένουν λίγο ακαδημαϊκά.
Φαίνεται να είναι πλέον σαφές, ότι η φωτογραφία δεν πρέπει να θεωρείται σαν μια από τις καλές τέχνες, με την κλασική έννοια. Μοιάζει, επίσης σαφές, πως η φωτογραφία (οποιουδήποτε είδους) πρόκειται να ζήσει περισσότερο από τη ζωγραφική και τη γλυπτική, όπως τις έχουμε γνωρίσει από την Αναγέννηση. Επιπλέον, μοιάζει ευοίωνο το γεγονός πως κάποια (λίγα) μουσεία είχαν την πρωτοβουλία να ανοίξουν φωτογραφικά τμήματα, που σημαίνει ότι λίγες φωτογραφίες διατηρούνται σε ιερή απομόνωση. Πράγμα, που με την σειρά του σημαίνει, ότι το κοινό, αποδεχόμενο το κύρος του μουσείου και του εκάστοτε επιμελητή, δεν είναι σε θέση να σκεφτεί πως μπορεί να υπάρχουν κι άλλες φωτογραφίες, πέρα απ' αυτές. (Τα μουσεία λειτουργούν σαν τα σπίτια των πάλαι ποτέ ευγενών, στα οποία το κοινό γινόταν δεκτό ως επισκέπτες, μόνο συγκεκριμένες ώρες. Μπορεί η ταξική φύση της "αριστοκρατίας" να έχει αλλάξει και να ποικίλλει, αλλά μόλις ένα έργο τοποθετείται σε ένα μουσείο αποκτά το μυστήριο ενός τρόπου ζωής, που αποκλείει τη μάζα.)
Επιτρέψτε μου να είμαι σαφής. Η ζωγραφική και η γλυπτική, όπως τις ξέρουμε, δεν πεθαίνουν από κάποια υφολογική ασθένεια, ή από οτιδήποτε μπορεί να έχει διαγνωστεί με φρίκη από τους επαΐοντες, ως πολιτιστική παρακμή. Πεθαίνουν επειδή στον κόσμο και την εποχή μας, (όπως είναι και όπως την ζούμε), κανένα έργο τέχνης δεν μπορεί να επιβιώσει αν δεν γίνει, αν δεν μετατραπεί σε πολύτιμη ιδιοκτησία . Κι αυτό υπονοεί το θάνατο της ζωγραφικής και της γλυπτικής επειδή η ιδιοκτησία τέτοιων έργων, στις μέρες μας τουλάχιστον, έρχεται αναπόφευκτα σε αντίθεση με άλλες αξίες. Οι άνθρωποι πιστεύουν στην ιδιοκτησία, αλλά στην ουσία πιστεύουν μόνο στην ψευδαίσθηση της προστασίας που δίνει η ιδιοκτησία. Όλα τα έργα τέχνης, ανεξάρτητα από το περιεχόμενό τους ή την ευαισθησία του θεατή, λογίζονται πλέον ως σκηνικά και υποστηρίγματα, τονωτικά της αυτοπεποίθησης του παγκόσμιου πνεύματος συντηρητισμού.
Από τη φύση τους, οι φωτογραφίες έχουν ελάχιστη ή καμία αξία ιδιοκτησίας επειδή δεν φέρουν την αξία του σπάνιου ή μοναδικού αντιτύπου. Η ίδια η αρχή της φωτογραφίας είναι ότι η προκύπτουσα εικόνα δεν είναι μοναδική, αλλά αντίθετα, απείρως αναπαραγώγιμη. Η αναπαραγωγή είναι στην φύση της. Κατά συνέπεια, και με όρους του εικοστού αιώνα, οι φωτογραφίες είναι ντοκουμέντα, αρχεία, περιγραφές πραγμάτων που κάποιος έχει δει. Ας δεχθούμε πως οι φωτογραφίες απέχουν από τα έργα τέχνης, όσο και τα καρδιογραφήματα. Τότε, θα είμαστε πιο ελεύθεροι από τις ψευδαισθήσεις μας. Το λάθος ήταν πως έχουμε μάθει να ταξινομούμε τα έργα και τα αντικείμενα τέχνης, εξετάζοντας μόνο ορισμένες φάσεις της δημιουργικής διαδικασίας. Λογικά, αυτό μπορεί να μετατρέψει και να ανάγει σε έργο τέχνης, οποιοδήποτε ανθρώπινο κατασκεύασμα. Ίσως, όμως να είναι χρησιμότερο να ταξινομηθεί η τέχνη και τα έργα της σύμφωνα με αυτό που έχει φτάσει να είναι η κοινωνική λειτουργία τους. Και αυτή είναι πως πλέον λειτουργούν ως ιδιοκτησία. Κατά συνέπεια, οι φωτογραφίες είναι, ως επί το πλείστον, εκτός.
Οι φωτογραφίες μαρτυρούν μια ανθρώπινη επιλογή που ασκείται σε μια δεδομένη κατάσταση. Μια φωτογραφία είναι το αποτέλεσμα της απόφασης του φωτογράφου, πως το συγκεκριμένο συμβάν ή το συγκεκριμένο αντικείμενο αξίζει να ειδωθεί και να καταγραφεί. Εάν όλα όσα υπήρχαν φωτογραφιζόταν συνεχώς, κάθε φωτογραφία θα έχανε το νόημα της. Μια φωτογραφία δεν εκθειάζει ούτε το ίδιο το γεγονός που περιγράφει, ούτε την ικανότητα της όρασης από μόνη της. Μια φωτογραφία είναι ήδη ένα μήνυμα σχετικά με το συμβάν που περιγράφει. Το επείγον του μηνύματος δεν εξαρτάται εξ ολοκλήρου από τον επείγοντα χαρακτήρα του συμβάντος, αλλά δεν μπορεί να είναι εντελώς ανεξάρτητο από αυτό. Στην απλούστερη μορφή του, το μήνυμα αποκωδικοποιείται ως εξής: "Έχω αποφασίσει πως αυτό που είδα αξίζει να το καταγράψω!"
Αυτό ισχύει εξίσου, τόσο για τις πλέον αξιομνημόνευτες φωτογραφίες, όσο και για τις πιο κοινότοπες αναμνηστικές. Αυτό που διακρίνει το ένα από το άλλο είναι ο βαθμός στον οποίο η φωτογραφία εξηγεί το μήνυμα, ο βαθμός στον οποίο η φωτογραφία κάνει την απόφασή του φωτογράφου διάφανη και κατανοητή. Έτσι ερχόμαστε στο λιγότερο γνωστό παράδοξο της φωτογραφίας. Η φωτογραφία είναι η μηχανική και αυτόματη καταγραφή ενός συγκεκριμένου γεγονός με τη μεσολάβηση του φωτός, αλλά ταυτόχρονα χρησιμοποιεί το ίδιο το γεγονός για να εξηγήσει την καταγραφή του. Η φωτογραφία είναι η διαδικασία που καθιστά την παρατήρηση, ενσυνείδητη.
Θα πρέπει να απελευθερωθούμε από τη συνεχώς επαναλαμβανόμενη σύγχυση να συγκρίνουμε τη φωτογραφία με τις Καλές Τέχνες. Κάθε φωτογραφικό βιβλίο ή εγχειρίδιο μιλά για τη σύνθεση. Καλή φωτογραφία είναι αυτή η οποία έχει "συντεθεί" σωστά. Όμως, αυτό ισχύει μόνο στο επίπεδο της τελικής (τυπωμένης ή προβαλλόμενης) φωτογραφίας και στο βαθμό που σκεπτόμαστε τις φωτογραφικές εικόνες ως (απο)μιμήσεις των ζωγραφικών. Η ζωγραφική είναι μια τέχνη τακτοποίησης (γραμμών, χρωμάτων, κλπ.), επομένως είναι λογικό να απαιτείται να υπάρχει κάποια τάξη σε αυτό που τακτοποιείται. Πάντα η σχέση μεταξύ των μορφών σε μια ζωγραφική εικόνα είναι, μέχρι ενός ορισμένου βαθμού, προσαρμόσιμη στο σκοπό του ζωγράφου. Αυτό δεν μπορεί να συμβεί με τη φωτογραφία. (Εκτός αν συμπεριλαμβάνουμε στην συζήτηση και την διαφημιστική φωτογραφία, όπου ο φωτογράφος τακτοποιεί προσεκτικά την κάθε λεπτομέρεια του θέματός προτού να πάρει την φωτογραφία). Η σύνθεση, με την βαθιά, ουσιαστική και κυριολεκτική έννοια της λέξης, δεν μπορεί να εφαρμοστεί στη φωτογραφία. Ακόμη δε περισσότερο, η ζωγραφική σύνθεση και οι κανόνες της.
Από μόνη της, η μορφή μιας φωτογραφίας δεν εξηγεί τίποτα. Τα γεγονότα που περιγράφονται είναι από μόνα τους μυστηριώδη ή εξηγήσιμα, αναλόγως με τις γνώσεις του εκάστοτε θεατή πριν δει την φωτογραφία. Οπότε τι είναι αυτό που δίνει στη φωτογραφία ως φωτογραφία, νόημα; Τι κάνει αυτό το ελάχιστο μήνυμα - " Έχω αποφασίσει πως, αυτό που είδα αξίζει να το καταγράψω!" - μεγάλο και δονούμενο;
Το αληθινό περιεχόμενο μιας φωτογραφίας είναι αόρατο, γιατί προέρχεται από ένα παιχνίδι, όχι με τη μορφή, αλλά με το χρόνο. Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι η φωτογραφία είναι πιο κοντά στη μουσική απ' ότι στη ζωγραφική. Μια φωτογραφία μαρτυρά την άσκηση μιας ανθρώπινης επιλογής. Αυτή η επιλογή δεν είναι μεταξύ του να φωτογραφήσεις το Χ ή το Ψ αντικείμενο ή σκηνή, αλλά μεταξύ του να φωτογραφήσεις στη Χ ή Ψ στιγμή! Τα αντικείμενα που περιγράφονται σε οποιαδήποτε φωτογραφία (από την πιο "σωστή" μέχρι την πιο συνηθισμένη) φέρνουν περίπου το ίδιο βάρος και την ίδια πειθώ. Αυτό που διαφέρει είναι η ένταση με την οποία γίνονται αντιληπτοί δυο πόλοι: της απουσίας και της παρουσίας. Μεταξύ αυτών των δύο πόλων η φωτογραφία βρίσκει τη σωστή της έννοια. (Η πιο δημοφιλής χρήση της φωτογραφίας είναι ως ενθύμιο του απόντος.)
Μια φωτογραφία, ενώ περιγράφει τι έχει ειδωθεί, πάντα και από τη φύση της αναφέρεται και σε αυτό που δεν περιλαμβάνει. Απομονώνει, συντηρεί και παρουσιάζει μια στιγμή μεμονωμένη, αποκομμένη από μια συνέχεια. Η δύναμη μιας ζωγραφικής εικόνας εξαρτάται από τις εσωτερικές αναφορές της. Η αναφορά της στο φυσικό κόσμο πέρα από τα όρια της χρωματισμένης επιφάνειας δεν είναι ποτέ άμεση. Ασχολείται με ισοδύναμα ή αντίστοιχα. Ή, για να το πω αλλιώς: η ζωγραφική ερμηνεύει τον κόσμο, μεταφράζοντάς τον στη γλώσσα της. Αλλά η φωτογραφική γλώσσα δεν είναι ούτε τόσο καθολική, ούτε τόσο συγκεκριμένη. Μαθαίνει κανείς να διαβάζει φωτογραφίες, όπως μαθαίνει να διαβάζει ίχνη στο δάσος ή καρδιογραφήματα. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί η φωτογραφία είναι η γλώσσα των γεγονότων. Η μόνιμη αναφορά της στην πραγματικότητα. Έτσι, όλες οι αναφορές της είναι έξω από τον εαυτό της.
Ένας σκηνοθέτης μπορεί να χειριστεί το χρόνο, όπως ένας ζωγράφος μπορεί να χειριστεί τη συμβολή των γεγονότων που απεικονίζει. Ένας φωτογράφος όχι και τόσο. Η μόνη απόφαση μπορεί να πάρει είναι όσον αφορά στη στιγμή που επιλέγει να απομονώσει. Ωστόσο, αυτός ο προφανής περιορισμός δίνει στη φωτογραφία τη μοναδική της δύναμή. Αυτό που περικλείεται στο κάδρο επικαλείται κι αυτό που δεν φαίνεται. Αρκεί να κοιτάξει κάποιος μια οποιαδήποτε φωτογραφία για να διαπιστώσει αυτή την αλήθεια. Η άμεση σχέση μεταξύ του παρόντος και του απόντος είναι ιδιαίτερη σε κάθε φωτογραφία. Μπορεί να είναι η απουσία του ήλιου από τον πάγο, της θλίψης από μια τραγωδία, της ευχαρίστησης από ένα χαμόγελο, της αγάπης από ένα σώμα.
Μια φωτογραφία είναι αποτελεσματική όταν η επιλεγμένη στιγμή που περιγράφει, περιέχει ένα απειροελάχιστο ποσοστό μιας γενικής αλήθειας, το οποίο όμως είναι εξίσου αποκαλυπτικό τόσο για το τι απουσιάζει από την φωτογραφία, όσο και για το τι είναι παρόν σ' αυτήν. Η φύση αυτού του απειροελάχιστου ποσοστού αλήθειας, και οι τρόποι με τους οποίους μπορεί κανείς να το διακρίνει, ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό. Μπορεί να βρεθεί σε μια έκφραση, μια πράξη, μια αντιπαράθεση ή μια οπτική ασάφεια. Ούτε μπορεί αυτή η αλήθεια να εξαρτάται πάντα από τον θεατή.
Όλα αυτά μπορεί να φαίνονται πολύ κοντά στην παλιά αρχή πως η τέχνη μετατρέπει το συγκεκριμένο σε καθολικό. Αλλά η φωτογραφία δεν έχει να κάνει με κατασκευές. Δεν υπάρχει κανένας μετασχηματισμός στη φωτογραφία. Υπάρχει μόνο απόφαση. Τελικά, αυτό το ελάχιστο μήνυμα μιας φωτογραφίας, που ανέφερα πιο πάνω, μπορεί να είναι λιγότερο απλό από όσο σκεφτήκαμε αρχικά. Αντί του: " Έχω αποφασίσει πως, αυτό που είδα αξίζει να το καταγράψω!", μπορούμε τώρα να αποκωδικοποιήσουμε την φράση κάπως έτσι: "Ο βαθμός στον οποίο πιστεύω ότι αυτό αξίζει να ειδωθεί μπορεί να κριθεί από όλα όσα οικειοθελώς δεν δείχνω, διότι περιέχονται μέσα σε αυτό."
Όμως, γιατί να περιπλέξουμε κατά αυτόν τον τρόπο μια εμπειρία που, σήμερα πλέον, έχουμε σε καθημερινή βάση - την εμπειρία να βλέπουμε μια φωτογραφία; Επειδή η απλοϊκότητα, με την οποία συνήθως μεταχειριζόμαστε αυτή την εμπειρία, οδηγεί σε κατασπατάληση χρόνου και σε συγχύσεις. Σκεφτόμαστε τις φωτογραφίες ως έργα της τέχνης, ως αποδεικτικά στοιχεία μιας αλήθειας και, λόγω της ομοιότητας τους με την πραγματικότητα, ως στοιχεία ειδήσεων. Σχεδόν ποτέ ως ποίηση, γεννημένη από την πραγματικότητα. Άλλα, ίσως στις μέρες μας η ποίηση να είναι πολυτέλεια.

 

 

© Panayotis Kasimis
All rights reserved

Portfolios

 

kasimis night kasimis beton blues kasimis home kasimis portraits kasimis music
kasimis animals kasimis garden kasimis-garden kasimis america

Κείμενα

 

Μικρό βιογραφικό ...

 

Ο Παναγιώτης Κασίμης σπούδασε φωτογραφία στο Royal College of Arts του Λονδίνου. Έχει υπάρξει μαθητής του Chris Killip και της Mary Ellen Mark.
Φωτογραφίζει τα τελευταία 30 χρόνια, και διδάσκει φωτογραφία από το 1999.
Είναι διαπιστευμένος δάσκαλος φωτογραφίας και οπτικών τεχνών από τον διεθνή οργανισμό ElSevier ("Teaching Photography and Visual Arts", 2009).
Έχει εκθέσει φωτογραφίες του στην Αθήνα, στη Ρώμη (Centro Luigi Di Sarro, 2014), στην Κωνσταντινούπολη (2014), στο Juneau της Αλάσκα (2005), στo Eindhoven της Ολλανδίας (1999), και στο Λονδίνο.
Έχει διοργανώσει και διδάξει σεμινάρια και workshops φωτογραφίας για παιδιά (Kids & Family, Τεχνόπολις - 2009) και ενηλίκους (Αμερικανική Πρεσβεία στην Αθήνα - 2014, Ιστορικό Αρχείο Εθνικής Τράπεζας -2013, PhotOrion Ρόδος-2012, Deutsche Telekom, Πύλος -2011). Έχει διδάξει φωτογραφία στο Α' Πειραματικό Λύκειο Αθήνας, στην ομάδα «Διάθλαση» του Δήμου Δάφνης και στην «Ιόνιο Σχολή».
Το 2004 δέχθηκε επιχορήγηση (fellowship) από το University of Houston σε συνεργασία με το Houston Center of Photography. Το βιβλίο, αποτέλεσμα αυτής της δουλειάς του στη Λατινική Αμερική, εκδόθηκε το 2009 από τον εκδοτικό οίκο Ambious της Washington, με τίτλο "Days Away".
Το δεύτερο βιβλίο του με τίτλο "Αστικά Ημερολόγια" εκδόθηκε στην Αθήνα το 2013, με πρόλογο του γνωστού αμερικανού φωτογράφου, Larry Fink.
Το 2001, μαζί με οκτώ φίλους και μαθητές, ίδρυσε τον Φωτογραφικό Σύλλογο «Εννέα».
Το 2013 ίδρυσε το Κέντρο Δημιουργικής Φωτογραφίας, όπου διδάσκει ως σήμερα.
Ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

 

( ... πλήρες βιογραφικό σε pdf ... >>> )

Παναγιώτης Κασίμης

Τηλέφωνο:
Skype:
Email:

+30 694 487 5505
Panos Kasimis
panos@kasimisphotography.com

 

 

Επικοινωνία ...

Ερωτήσεις ή/και σχόλια; Στείλτε μου ένα email χρησιμοποιώντας την παρακάτω φόρμα
και θα επικοινωνήσω μαζί σας το συντομότερο δυνατόν.

 

Ούπςς!... Κάτι πήγε στραβά!
Το email σας δεν εστάλει.

Ευχαριστώ για το ενδιαφέρον σας στην δουλειά μου!
Έλαβα το email σας και θα σας απαντήσω το συντομότερο δυνατόν.